{"id":1572,"date":"2021-05-06T10:35:03","date_gmt":"2021-05-06T09:35:03","guid":{"rendered":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/?p=1572"},"modified":"2022-11-21T12:35:47","modified_gmt":"2022-11-21T11:35:47","slug":"far-min-i-huizingastraat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/2021\/05\/far-min-i-huizingastraat\/","title":{"rendered":"Far min i Huizingastraat"},"content":{"rendered":"\n

av Knut \u00d8strem<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Gjestetekst skrevet av min far, til “Vi Gj\u00e6kk”, en slektskr\u00f8nike som ble utgitt til min farfars 100-\u00e5rsjubileum i 1987<\/em>. Farfar er nummer to fra venstre p\u00e5 bildet.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Far min drog til Brettesnes og Syltefjord der fisken var. Lenger ut i verda kunne han ikkje kome. Som vegarbeidar m\u00e5tte han f\u00f8rst byggje vegen vi trengte for \u00e5 kome oss vidare ut i verda.<\/p>\n\n\n\n

Ein dag i Amsterdam kryssa eg ei f\u00e6l gate med fare for mitt liv. Den byen har ikkje trafikkultur, ein fotgjengar har l\u00e5g pris. N\u00e5r bilane stoggar for raudt lys, vrimlar det av syklistar \u2013 i fotgjengarfeltet. Det var eit kav \u00e5 kome seg over gata, summe seg og finne ut om ein framleis var i live og kor ein i s\u00e5 fall tilbragte dette liv. Blikket opp mot gateskiltet fortalte meg det: JOHAN HUIZINGASTRAAT stod det. <\/p>\n\n\n\n

D\u00e5 tenkte eg p\u00e5 far min. Det var ein typisk assosiasjon, eit tankesamband utan logikk, utan samanheng med situasjonen. Det kom ein tanke seglande med eit namn, annleis var det ikkje.<\/p>\n\n\n\n

Samanhengen mellom Huizinga og far min m\u00e5 eg vente med til eg f\u00f8rst har fortalt kva for bilete som stod og dirra i medvetet d\u00e5 eg s\u00e5g dette rare namnet.<\/p>\n\n\n\n

Far er eit diffust minne, eg m\u00e5 vri og vrenge p\u00e5 dette minnet for \u00e5 hente han fram. I dei \u00e5tte \u00e5ra eg fekk til \u00e5 hente r\u00f8ynsler og danne bilete av han, var han mest bortreist, og minnet avgrensar seg til at han kom og drog att. Sm\u00e5 glimt blir likevel ein heilskap. Eg veit at denne heilskapen er feil, glimta blir lappa saman i feil rekkef\u00f8lgje, hendingar med \u00e5rs mellomrom blir til samanhengande dagshendingar. Difor blir mitt unge minne reinspika l\u00f8gn. Men for meg<\/em> blir minnet sant, og dette er mi sanne historie:<\/p>\n\n\n\n

Far arbeidde p\u00e5 Senja, p\u00e5 ein stad der dei slit og strevar hardt og st\u00f8nner under tunge tak, difor kalte dei staden St\u00f8nnebotn, Dei store sa: i dag kjem han pappa. S\u00e5 var det \u00e5 finne seg ein plass i loftsvindauget eller pirke seg eit hol i den svarte pappen som tyskarane p\u00e5la oss \u00e5 spikre over vindauga i stua \u2013 og vente. Vente p\u00e5 ein prikk langt ute i fjorden, prikken som blei st\u00f8rre og sl\u00f8rre inntil han blei b\u00e5t, ein mann og s\u00e5 til slutt ein levande pappa som kom opp bakkane.<\/p>\n\n\n\n

Inn p\u00e5 kj\u00f8kenet, av med gr\u00e5 ryggsekk som aldri inneheldt overraskingar, berre ei spesiell lukt som enno sit i nasen, sur, s\u00f8t, ram, deilig. Lukt av furukvae, lyng, krutt og sveitt mann. Skikkeleg pappalukt, Mor sa:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Korsen kom du deg over Senja?<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Eg gj\u00e6kk.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Kem sin b\u00e5t har du?<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Brandvollan sin.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e5 \u00e5t han. S\u00e5 gjekk han i \u00e5keren. Han l\u00e5g p\u00e5 kne, han l\u00e5g alltid p\u00e5 kne i \u00e5keren. Same kva andre seier: Det er heilt sant at han heile sitt gardbrukarliv l\u00e5g p\u00e5 kne i \u00e5keren, for det st\u00e5r i mi sanne historie.<\/p>\n\n\n\n

Vi blei sendt p\u00e5 loftet. Det var sengetid, det var m\u00f8rkt. Fr\u00e5 loftsvindauget s\u00e5g vi han i \u00e5keren, p\u00e5 kne. F\u00f8r vi somna, pirka vi vekk nokre bord som l\u00e5g laust over eit hol mellom loft og kj\u00f8ken og keik ned for \u00e5 sj\u00e5 om han var komen inn, men har var der ikkje. D\u00e5 vi vakna, l\u00e5g han framleis i \u00e5keren, ein heilt annan stad.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e5 kom han inn, fjelga seg, \u00e5t og tok p\u00e5 seg ryggsekken. Vi gjekk med han til fj\u00e6ra, og han rodde. Han blei mindre og mindre, blei prikk. Fr\u00e5 holet mitt i blendingsgardinen studerte eg denne prikken s\u00e5 lenge han var der. N\u00e5r ein heil b\u00e5t er s\u00e5 liten som ein muselort, kor liten m\u00e5 ikkje pappa vere d\u00e5?<\/p>\n\n\n\n

Men dette er ikkje heile mi sanne historie, det er berre den ytre ramma. For no kjem vi til underet, det eg m\u00e5tte heilt til Amsterdam for \u00e5 forst\u00e5. D\u00e5 vi kravla oss i sn\u00f8rrlivet, ullhosane og genseren neste morgon og kom ned p\u00e5 kj\u00f8kenet, hadde mor f\u00e5tt ny grautsleiv. Det var utskj\u00e6ringar p\u00e5 skaftet, akantusrankar langs heile kanten. Og i lampa \u2013 o store vidunder! \u2013 hang ein p\u00e5fugl av spon med struttande vengjer og halefj\u00f8r!<\/p>\n\n\n\n

Det var dette den vaksne i Amsterdam tenkte p\u00e5. Den vaksne hadde ofte tenkt: Dette m\u00e5 vere eit forvrengt bilete, det m\u00e5 vere mange sm\u00e5 glimt som har kokt seg saman for meg. For det kunne ikkje vere mogleg at ein mann kunne g\u00e5 over Senja, ro Solberg\u00adfjorden, g\u00e5 i \u00e5keren og setje potet til natta tok han og deretter setje seg til \u00e5 spikke grautsleiv og lage p\u00e5fuglar i ein og same vending \u2013 og deretter vere i \u00e5keren att med dagslyset?<\/p>\n\n\n\n

Difor m\u00e5 eg dikte resten av det som skjedde, det eg ikkje med eigne \u00f8rer og eige syn h\u00f8rte og s\u00e5g gjennom loftsluka, men som er like klinkande sant som resten av historia: D\u00e5 han kom inn mo og matt fr\u00e5 \u00e5keren og t\u00f8rka jord av hendene, m\u00f8tte han ein annan slitar som sa:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Se p\u00e5 dejnna sleiva, de\u2019kje mykje \u00e5 hjelpe seg med, de\u2019e b\u00e6re flisen igjen. Du ha\u2019kkje et \u00e6mne s\u00e5 du kunnar skorre ei ny?<\/p>\n\n\n\n

Og han hadde emne, og han spikka sleiv, like raskt og skikkeleg som snekkar Andersen i jule-eventyret. Han spikka og skar, f\u00f8rst tenkt som ei grovhogd og hurtigarbeidd brukssleiv, men s\u00e5 kom det eit nytt signal fra den andre slitaren:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Bj\u00f8llsauen har n\u00e5n fr\u00f8ktelige klauva. Han sku\u2019ar vorre skorren f\u00f8r vi sleppe han i marka.<\/p>\n\n\n\n

D\u00e5 ho sa det, passerte han ei grense. Ikkje det<\/em> i tillegg til det andre! Klauvar f\u00e5r vere klauvar. No er det sleiv. S\u00e5 gjekk han over grensa til det ulovlege. Han finpussa med kniven, han skar og skar, utskj\u00e6ringar, akantusrankar slynga seg langs skaftet. I ein pause p\u00e5 grunn av tom vassb\u00f8tte, tok han turen til Vassholet og henta samstundes ein olderkvist, tok bark i kjeften og tygde til spyttet rann r\u00f8dt fr\u00e5 kjevane. S\u00e5 smurte han barkespytt i akantusranken og pussa med kniven.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e5 sopte han saman sponene, gl\u00f8ymde bj\u00f8llesauen og laga noko kjekt til ungane, ein p\u00e5fugl med struttande vengjer og halefj\u00f8r.<\/p>\n\n\n\n

Og s\u00e5<\/em> slang han seg nedp\u00e5 for \u00e5 kvile litt f\u00f8r neste \u00f8kt i \u00e5keren og roturen tilbake til Senja og veganlegget.<\/p>\n\n\n\n

Men eg er attende i Amsterdam, byen som heilt uskuldig er komen inn i historia, bortsett fr\u00e5 at det var dei som ala opp han Huizinga. Det var namnet som laga den lange rekka av assosiasjonar. Eg kjende att karen. Johan Huizinga, filosof kalte han seg fordi han sa og skreiv mykje rart om mennesket og eksistensen. Eg hugsa han fordi han kjempa mot materialismen som livsform, det ville \u00f8ydeleggje mennesket og kulturen, sa han. Rett nok er mennesket homo sapiens<\/em>, det tenkande og kloke individ i homo-\u00e6tta. Men det er ikkje nok til \u00e5 kjenneteikne mennesket. Mennesket er noko meir enn berre klokt, det er ogs\u00e5 homo faber<\/em>, det skapande individ, meir kreativ enn noko anna individ, til og med betre skapar enn skjura som bygg kunstverk av bj\u00f8rkekvistar. Men heller ikkje det er den fulle sanninga om mennesket, sa Huizinga. For mennesket er ogs\u00e5 homo ludens<\/em>, det leikande individ. Ein kan ikkje vere anten sapiens eller faber eller ludens, ein m\u00e5 vere alt<\/em>. Utan at desse tre dimensjonane blir sameint i same individ, blir det ikkje eit harmonisk menneske, sa han. Kanskje ikkje det med skjura, men han sa i alle fall at utan homo ludens ville all kulturell utvikling stogge.<\/p>\n\n\n\n

Det var det han var, far min, ein utgave av Huizingas harmoniske kulturberar, mannen som ikkje kunne leve med berre stein, jord, fisk, potet\u00e5ker og ovgrodde saueklauvar. Akantusrankane og p\u00e5fuglane var ikkje eit vilk\u00e5rleg p\u00e5funn ein sein kveldstime, det var n\u00f8dvendig. Det var ludens<\/em>-dimensjonen som nekta \u00e5 g\u00e5 til grunne.<\/p>\n\n\n\n

Eg stod der i Huizinga Strasse og oppdaga at mi historie kanskje var sann, den var kanskje ikkje kokt saman av barnefantasi og rotete minne. Og sonen til vegarbeidaren og sm\u00e5brukaren visste der han stod at denne delen av arven er for verdifull til \u00e5 skusle vekk.<\/p>\n\n\n\n

Og eg trur: D\u00e5 akantusrankane og p\u00e5fuglen var ferdig, n\u00e5r homo sapiens etter ein kort kvil fekk slippe til att, s\u00e5 fekk nok bj\u00f8llesauen klauvane ordna. Det harmoniske menneske ordnar slikt medan ungane glor p\u00e5 sin p\u00e5fugl, sprudlar over av homo faber og vil sj\u00e5 korleis ein slik liten fugl ser ut inni.<\/p>\n\n\n\n

Men visste Huizinga noko om bj\u00f8llesauar? M\u00e5tte han<\/em> ro Solbergfjorden?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

av Knut \u00d8strem Gjestetekst skrevet av min far, til “Vi Gj\u00e6kk”, en slektskr\u00f8nike som ble utgitt til min farfars 100-\u00e5rsjubileum i 1987. Farfar er nummer to fra venstre p\u00e5 bildet. Far min drog til Brettesnes og Syltefjord der fisken var. Lenger ut i verda kunne han ikkje kome. Som vegarbeidar m\u00e5tte han f\u00f8rst byggje vegen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[80,53,79],"class_list":["post-1572","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dylan","tag-huizinga","tag-knut-strem","tag-kreativitet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1572"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1572\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1615,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1572\/revisions\/1615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1572"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/oestrem.com\/thingstwice\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}